تعزیه کره موچی

گزارشي از مراسم شبيه خواني در لامرد فارس

يكي از جلوه هاي هنر در شهرستان لامرد برگزاري مراسم تعزيه يا شبيه خواني است مردم اين ديار كه از روزگاران پيشين نسل به نسل و سينه به سينه وقايع عاشورا را به يكديگر منتقل كرده و شنيده اند در اين مراسم رشادتها و شجاعتهاي اصحاب امام حسين (ع ) را عملا مشاهده نموده و دلهاي خويش را به زلال عاشورا مي سپارند تا با قطره اشكي قلب و جان خود را صيقل دهند. در هر تعزيه تعدادي از افراد ايفاي نقش مي كنند كه به هر يك از آنها نسخه اي شامل متن سخنان هر يك از اصحاب امام حسين (ع ) تحويل داده مي شود. اين نسخه متن كاملي است به صورت نظم كه حاكي از هنر شعر قديم ايراني است و كارگردان اين مراسم به « نسخه گردان » معروف است و در واقع اوست كه به هر شخصي اعلام مي كند كه چه وقت و چگونه نسخه اش را بخواند.
تعزيه خوانها همه مرد هستند و نقش زنان را نيز مردان با پوشيدن چادر و نقاب اجرا مي كنند. هر كدام از تعزيه ها مانند روضه خواني به مناسبت شهادت يكي از شهداي مشهور عاشورا برگزار مي شود كه عبارتند از تعزيه امام حسين (ع ) « معروف به تعزيه شير » و تعزيه هاي حضرت عباس (ع ) علي اكبر(ع ) اسارت و به غير از ايام محرم كه تعزيه هر روز برگزار مي شود مواقع ديگر بر اساس نذر افراد تعزيه هايي نظير : ختم انعام شامل آمدن قاصد از كربلا به مدينه و خبر دادن به وليد حاكم مدينه در روز يازدهم محرم شام غريبان (شب يازدهم محرم ) تعزيه شهادت امام رضا(ع ) « كه به ندرت برگزار مي شود » تعزيه مختار (بيان انتقام مختار و مجازات قاتلان امام حسين (ع )) و ساير تعزيه ها مانند تعزيه احمد صفوان و... اجرا مي شود هزينه هاي تعزيه از محل نذورات مردمي تامين مي گردد.
در مراسم شبيه خواني و تعزيه در روستاها مناطق و بخشهاي بيت العباس كره موچي اشكنان اسير سبخي قلعه ملا كهوردان كندر چاه شرف ميرملكي چاه قائدي . چاهنو قلعه عبدالرضا از توابع شهرستان لامرد علم ها و پرچم هاي سرخ و سياه و سبز و آبي و... در كنار خيمه ها و تكايا به چشم مي خورند. شبيه خوانان عزادار در گوشه اي لباس هاي رنگارنگ به تن مي كنند. شبيه شمر ذي الجوشن سرخ پوش شده و شبيه حضرت عباس (ع ) قباي سبز بر تن و بر روي كلاهش دو پر سبز به نشانه قداست و طراوت مي زنند. شمر در ميان ميدان فرياد مي زد : « شده وقتي كه اندر كربلا بر پا كنم محشر و قتل زاده زهرا(س ) حسين فرزند پيغمبر(ص ) كمر مردانه بايد بست بهر قتل شاه دين شكست و بست و بريد و دريد از فرق پا تا سر بپوشم جوشن اندر تن به دفع خنجر دشمن به عون وقادر ذوالمن نهم خود يلي بر سر چه جوشن گويي شيطان ملعون كرده تعميرش براي نطفه صلبي خود. شمر جفا گستر » و سپس خطاب به شبيه حضرت عباس (ع ) مي گويد : « تو اي عباس بر سر عز و جاه و سروري داري چرا بر تن لباس نوكري و چاكري داري . تو را زيبد كه خود فرماندهي بر جمله لشگر چرا در نزد شاه دين سر فرمانبري داري حسين گويد كه من هستم امام و سبط پيغمبر تو منصب ني امامت حال ني پيغمبري داري تو را زيبد كه خود باشي بزرگ جمله عالم كه زور بازو و فرو جلال حيدري داري . زياري حسين كوتاه كن دست خود اي سرور بيا در لشگر ما اگر هواي سروري داري » و ادامه مي دهد : « عباس اي مبارز ميدان كارزار اي صاحب مراتب ايوان هشت و چهار شيرين نصيحتي است مشو خانه غصب راضي مشو كه شمر شود از تو شرمسار پيش حسين نماندن تو به زماندن است جانا بيا زياري او دست خود بردار »
پيرمردان و پيرزنان سياه پوش و جماعت عزادار بر سينه مي كوفتند و به شمر لعين لعنت و نفرين مي فرستادند. ابوالفضل از گوشه ميدان فرياد مي زند :
« مرا نام عباس شيراوژن است سر سركشان در كمند من است »
و خطاب به شمر مي گويد :
« نگفتم اي سگ ملعون سر افسونگري داري تو با عباس ميل ره زني ني ره بري داري تو مي خواهي كه موسي را زهارون خود جداسازي كه اندر قوم قبطي سحرهاي سامري داري نزديك شد كه تيغ به فرقت كنم نثار تا خود كشي تو حال كنون طعم ذوالفقار كركس اگر شوي و تو تا عرش بر ببري گيري اگر به كنگره آسمان قرار ماهي اگر شوي و به دريا فرو روي مانند نهنگ بر آرم زتو دمار » .
كودكي با لباس سفيد مشكي كوچك از شانه اش آويزان بود او را سقا مي خواندند علمدار علم دور سر مي چرخاند پرچم هاي رنگي در دست بچه ها در صف هاي سينه زنان مي درخشيد مردم بر سر و سينه خود مي زدند و صلوات مي فرستادند و فرياد يا حسين شان بر سقف آسمان مي تاخت شمر هنوز در وسط ميدان فرياد مي زد :
« براي جنگ آرايي دهم بر تن سلاح جنگ زخود و جوشن و شمشير و چارآينه و خنجر »
جماعت سياه پوش و مردم ديگر او را نفرين مي كردند در حالي كه شبيه شمر خود نيز مي گريست و عزادار حسين (ع ) بود و مي گفت : « نه من شمرم اي ياران شبيه اوست مي خوانم خدا لعنت كند شمر و سنان و خولي كافر »
مراسم عزاداري سيدالشهدا در ماههاي محرم و صفر در شهرستان لامرد مثل ساير شهرها و روستاهاي استان فارس بسيار باشكوه برگزار مي شود. در هر روستا محله كوي و برزن تكايا و حسينيه ها در شب اول تا يازدهم محرم فعال مي شوند و ضمن عزاداري مرثيه خواني سينه زني و ذكر مصيبت هر روز يك تعزيه به اجرا در مي آيد.
دهها هزار عزادار بر روي زيلوها و زيراندازها در زير آفتاب گرم و سوزان تابستان وسرماي زمستان لامرد ساعتها آرام و خموش مي نشينند و ضمن گوش دادن به تمثيلات به سوگواري و عزاداري مي پردازند و به مظلوميت حسين (ع ) و يارانش مي گريند. اجراي تعزيه در محيط آزاد و در ميادين روستاها و بخشها بين دو تا چهار ساعت طول مي كشد و شبيه خوانان روستايي تنديسهاي شهدا گودال قتلگاه شط فراط و نخلستانها را با ابتكارات هنرمندانه خود مهيا مي كنند.
در هر تعزيه بازيگران حرفهاي خود را به صورت شعر بيان مي كنند و در هر قسمت نسخه دهندگان نسخه مناسب را به دست هنرمندان برگزار كننده تعزيه مي دهند. جالب اينكه اكثر بازيگران داراي صوت خوش هستند و همين امر باعث مي شود كه روح خاصي به مجلس داده شود.
شبيه خواني (تعزيه ) از حدود دويست تا دويست و پنجاه سال قبل در لامرد اجرا مي شود و لامردي هايي كه در سراسر كشور وحتي در كشورهاي خارج و به ويژه در كشورهاي حاشيه خليج فارس سكونت دارند براي شركت در اين برنامه راهي لامرد مي شوند و ازهر گونه كمك و ياري در جهت هر چه باشكوه تر برگزار كردن آن كوتاهي نمي كنند. آنها از اين مراسم هر ساله دهها فيلم ويدئويي و سي دي تهيه كرده و همراه خود مي برند.
گفتني است بنيانگزاران تعزيه در لامرد شادروانان : سيدعباس موسوي سيدحمزه فرزانه سيدعبدالحسين موسوي نسب سيدابوالحسن عمراني سيدحسن حقايقي سيد اسدالله برهاني سيدحمزه احمدي سيد ابراهيم احمدي بوده اند و اكثر شعرهاي اين شبيه خواني ها و تعزيه ها توسط آقايان سيد حسن سيدهاشم راغب و شقايق سروده شده است .
شيراز ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي